artikelen index / bibliotheekindex

VEILINGCATALOGI VAN TUINBEELDEN

Het beeld buiten, Vier eeuwen tuinsculptuur in Nederland geeft een goed beeld van de geschiedenis van het tuinbeeld in Nederland. Het boek is als catalogus uitgegeven bij de gelijknamige tentoonstelling op kasteel Het Nijenhuis in 1994. Samenstellers: Erik de Jong en Claudia Schellekens. Naast tentoonstellingscatalogi zijn veilingcatalogi vaak nog betere naslagwerken met afbeeldingen, waarbij ook nog eens een prijsindicatie wordt gegeven.

De eerste veiling die ik bezocht was die van afbraakmaterialen van de Floriade in 1972. Nog te jong om te bieden en bovendien nog te klein behuisd. Enige jaren later kwam ik op de boekenveiling van Bethune & Co in Wellington. Er lagen interessante botanische boeken over de Nieuw-Zeelandse flora. Hier durfde ik niet te bieden en bracht mijn boden schriftelijk uit. Wel bezocht ik de betreffende veiling en raakte zo al vroeg over mijn drempelvrees heen. Het zijn niet alleen de veilingen zelf, maar later ook de catalogi die interessant zijn. Zowel catalogi van boeken en prenten met een botanisch onderwerp als van tuinornamenten. Een enkele keer is er een specialistische veiling van uitsluitend boeken over natuurhistorie of van tuinornamentuur. Sotheby's organiseerde dit jaar zelfs twee veilingen op gebied van sculpturen voor de tuin; een in Amsterdam, waar een beeldencollectie van Piet Jonker werd geveild en een in Billinghurst in West-Sussex. De catalogi geven korte beschrijvingen van ieder beeld afzonderlijk en zijn daarmee een evengoed naslagwerk als tentoonstellingscatalogi over deze onderwerpen. Kort geleden trok in een winkel met alleen maar rommel een tuinbank mijn aandacht. Ik durfde niet te kopen, bang om met kitsch thuis te komen. Vreemd toch dat een mens zich zo laat beïnvloeden, want nu dezelfde bank op een prachtige kleurenfoto in de catalogus van Sotheby's staat (en natuurlijk twintig keer zo kostbaar is), wil ik hem ineens wel hebben! Namaak van beelden is niet alleen van onze tijd. In de 19e eeuw werden beelden van beroemde Renaissance-beeldhouwers als Michelangelo ook nagemaakt. De richtprijzen lijken er niet lager om: tot 30.000 euro voor een beeldengroep "after Bernini". De beelden en vazen zitten alle onder de groene algaanslag om de oude sfeer levend te houden. Toch kan de alg niet verheulen dat veel beelden, als ze schoongemaakt in een tuincentrum zouden staan, ook onder de noemer kitsch zouden vallen.

Het meest val ik op de klassieke vazen en urnen, al dan niet met een deksel, vooral als ze hoog staan geplaatst op hekpalen of gebouwen. En: honden. Zowel in brons als steen. Al in mijn jeugd keek ik naar een hond op een stoep van een rijk renteniershuis in het Noord-groninger dorp Middelstum. In het voorjaar werd de hond op de stoep geplaatst en in de herfst was het altijd spannend: zou hij er nog staan of is hij alweer naar binnen? Veel voorkomend zijn de honden naar Jacqemart (beeldhouwer 1895-1924): fier opkijkende Engelse Pointers, [zie ook rechtsonder] die zo echt lijken dat onze honden er bij plaatsing tegen gingen blaffen. Ze worden gemaakt in diverse uitvoeringen: met rechte of gedraaide kop of met puppies tussen de poten. In Antique garden ornament, two centuries of American taste door Barbara Israel worden vooral gietijzeren ornamenten behandeld. Achterin vinden we een lijst van ijzergieterijen die in de 19e eeuw actief waren. Zo vinden we een beschrijving van de beroemde varenbank, geproduceerd door de Coalbrookdale Company. De bank heette in de catalogus van 1875 "Fern and Blackberry". Tot 1933 werd deze bank in Amerika gemaakt. Een andere iets minder bekende tuinbank is de "Gothic" of "Rococo", voor het eerst op de markt gebracht 1846 door de Carron Company in Schotland.(foto links bovenaan) Het Witte Huis bestelde onder meer deze tuinbank, toen inmiddels in Amerika ook patenten op deze bank waren gekocht. Tussen 1860 en 1880 werden in Amerika ook enige honden van ijzer gegoten, zowel liggende als staande modellen. Door de jaren werd er veel met beelden gesleept en verkocht en verhuisden ze van de ene tuin naar de andere, zoals dat met tuinhuizen ook gebeurde.

Jammer dat oude beelden voor de tuin de laatste jaren zo zijn overgewaardeerd. De vraag naar beelden is nu kennelijk groter dan het aanbod. Maar bezit van de zaak is vaak 't einde van 't vermaak; zelf beleef ik evenveel plezier aan het snuffelen in de catalogi, die ook na de veiling een waardevolle bron van kennis blijven! © Klaas T. Noordhuis