artikelen index / bibliotheekindex
Diamanten en botanische boeken
| In het boek Het leven begint in de herfst, Vier seisoenen in het Arboretum Kalmthout, schrijft Barones Jelena de Belder-Kovacic: "Ik houd enorm van onze tuin die mijn man en ik samen met liefde hebben gemaakt. We waren blij dit te mogen doen en deelden onze liefde voor planten met vrienden, studenten, stagiairs en bezoekers". Ook wijdt ze een heel hoofdstuk aan de studenten uit de hele wereld die te Kalmthout werkten. Hartelijk werden we inderdaad ontvangen toen we, nog jonge mensen, met zijn vijven in de zomer van 1973 per trein naar Kalmthout reden en Mevrouw de Belder ons warm ontving. | |
Arboretum Kalmthout was een kwekerij, gesticht door Charles van Geert rond 1880. Het landhuis werd in 1885 gebouwd. Eens een florissante kwekerij met 36 personeelsleden, maar na slechte economische tijden werd de 8,5 ha grote kwekerij in 1951 verkocht aan de broers Georges en Robert de Belder. De laatste leerde in 1954 Jelena kennen, die op de fiets aankwam om een speciale boom te bekijken die daar in de tuin groeide. Samen legden ze op de oude kwekerij het grote, in heel Europa bekende arboretum aan met een bijzonder sortiment planten. Al vroeg hadden ze een grote collectie botanische rozen; de kruisingen van de toverhazelaar die al door hun voorganger Antoine Kort waren gekruist, werden wereldberoemd. Speciaal voor de Hamamelislaan ben ik een paar jaar geleden in het vroege voorjaar teruggegaan. 'Primavera', 'Diane' en 'Jelena' zijn voorbeelden van Kalmhoutse selecties. In 1978 werden twee stichtingen opgericht om de collectie voor de toekomst veilig te stellen; in 1986 werd het arboretum een provinciaal domein. Jelena laat in de laatste regels van haar boek blijken dat Kalmthout moeilijke tijden heeft gekend. De verklaring voor die woorden vind ik in een Engelse catalogus, waarover straks.
Robert de Belder (1921-1995), was een Antwerpse diamantair met niet alleen liefde voor tuinen, maar ook voor plantenboeken. In het boek van Jelena wordt als inleiding van het rozenhoofdstuk aangeduid dat een Amsterdamse antiquaar [waarschijnlijk antiquariaat Junk (red.)] een opmerkelijke verzameling van 600 rozenboeken had staan, waaruit blijkt dat de de Belders goed op de hoogte waren van de belangrijke boeken die op dat moment te koop waren. De verzameling van Robert bestond uit bijna 5000 boeken, waaronder beroemde werken als Besler's Hortus Eystettensis en Thornton's Temple of Flora. In Botanical books from the de Belder collection, een catalogus uit 1997 uitgegeven door Maggs Bros Ltd wordt een beeld geschetst van Roberts boekenverzameling. Hij was bijvoorbeeld de grootste particuliere koper op de grote Plesch veiling waar overigens een der topstukken, de rozen van Redouté, niet door de Belder werd gekocht. (Arpad Plesch (1890-1974) was afstammeling van een oude Hongaarse familie van medici. Hij stichtte zelfstandig een der grootste botanische bibliotheken). Ook kocht de Belder boeken van zijn buurman, een lid van de beroemde kwekersfamilie Vilmorin. Robert ging niet prat op zijn bibliotheek: hij plakte geen ex-libris, noch plaatste hij zijn handtekening in de boeken en hoewel alles was gecatalogiseerd, wenste hij geen gedrukte catalogus. Een bescheiden opstelling! De Belder liet zich op veilingen vertegenwoordigen door Bernard Quaritch, waarmee hij vanaf 1965 zaken deed. Een verkeerde belegging in een diamantmijn in Congo, toen Zaïre genaamd, bracht problemen: Bernard Quaritch kreeg daarom de gehele bibliotheek in consignatie en probeerde gedurende twee jaar de verzameling als geheel te verkopen. Daarna kocht Quaritch de boeken voor een miljoen pond en heeft nog een half jaar geprobeerd het geheel compleet aan de man te brengen. Tenslotte werden ze geveild. Een in de botanische wereld onbekende Amerikaanse verzamelaar kocht in 1987 het merendeel. Na tien jaar kwam de verzameling met nog nieuwe aanschaffingen voor de laatste keer wederom op de markt. Besler's belangrijke plaatwerk was door de veilinghouder wat laag ingeschat: dit leergebonden prachtboek bracht nu zelfstandig bijna een miljoen dollar op. Met uitzondering van veilingen in 1958, 1963 en 1975/76 (de Plesch-veiling) was dit de belangrijkste naoorlogse veiling van botanische boeken in de wereld met een totale waarde van 2,5 miljoen pond.
 |
Uit genoemde bedragen blijkt dat een belegging in botanische meesterwerken een betere kan zijn dan geld steken in diamanten! De bibliotheek ging voor Kalmthout weliswaar verloren, maar de tuin blijft gehandhaafd en is in elk der seizoenen een bezoek waard! De tuin is geopend van half maart tot half november. |